Lotus Notus

Lotus İş Ortakları Krakov’da toplanıyor...

Serdar Basegmez — Mon, 6 Sep 2010 19:09:16 +0300

IBM Lotus Yazılımları CEE (Orta ve Doğu Avrupa) bölgesinin ikinci kez düzenlediği "IBM Lotus Business Partner Summit 2010", 6-8 Ekim 2010 tarihleri arasında Polonya'nın Krakov kentinde düzenlenecek. Uçuş, otel ve vize işlemlerini göz önüne alarak erken hareket etmenizde fayda var.

Davet metni burada...

Kayıt, gündem ve diğer detaylar için:

https://www-01.ibm.com/software/pl/events/bpsummit/

Sertifikalandım: Certified System Administrator - Lotus Quickr 8.1 for Domino

Serdar Basegmez — Fri, 3 Sep 2010 18:30:09 +0300

'Zorlu' bir sınav sonrası Sosyal Yazılımlardaki ilk sertifikamı almış bulunmaktayım, gurur duydum kendimle :)

Darısı başınıza :)

Sebepsiz yere çöken sunucuyu nasıl düzelttik?

Serdar Basegmez — Tue, 31 Aug 2010 16:30:51 +0300

Bir müşterinin uzak lokasyondaki sunucusu bir kaç haftadır sebepsiz yere çöküyordu. Neden çöktüğüne dair bir sebep bulamadık ama sorunu düzeltmeyi başardık.

Bu vakayı özetleyerek deneyimsiz sistem yöneticileri için bu tür durumlarda ne yapılacağına dair bazı ipuçları vermek istiyorum.

Sunucumuz ara sıra (ve rastgele zamanlarda) çöküyordu. "Automatic Server Recovery" özelliği sayesinde sunucu kendi kendine yeniden başlıyor ve ayağa kalkıyordu. Bir çok kullanıcı durumun farkına varmadı. Ayrıca "transaction logging" sayesinde herhangi bir veritabanı bozulması veya veri kaybı yaşamadık bu süreçte.

İpucu: Sunucu dokümanında "Automatically Restart Server After Fault/Crash" özelliğini devreye alın. Sunucu gecenin bir yarısı çökebilir ve kullanıcılar sizin uyanmanızı bekleyecek kadar sabırlı davranmayacaktır :)

İpucu: "Transaction Logging" özelliğini kullanmanızı öneririm. Bu özellik çoğu durumda performansı arttırır ve veritabanlarının daha dayanıklı olmasını sağlar.

Hemen "IBM_TECH_SUPPORT" klasöründeki NSD dosyalarını inceledik. Çoğu zaman birden fazla çökme yaşandığında, NSD dosyalarında tekrarlı bir takım durumlar görürüz. Bir kaç örnek verelim:

Çökmelerin 'ne zaman' olduğu önemlidir. Her akşam 20:00'da meydana gelen 3-4 çökme vakası tesadüf olamaz. O saatte çalışan agent'lar, replikasyonlar, yedekleme ve diğer 'task'ler incelenmelidir.
NSD dosyaları hangi prosesin çöktüğü hakkında bilgi verir (FATAL THREAD kelimelerini aratın). Aynı prosesin bir kaç kez çökmesi, iyi bir başlangıç noktasıdır.
Her çökme sonrası NSD, problem yaratan işlemin hafıza içeriğini bir dosyaya yazar (Memory Dump dosyası: *.dmp). Bu dosya, çöken prosesin en son ne yaptığına dair bazı işaretler taşır. Örneğin yapısal olarak bozuk bir veritabanı replikasyon sırasında 'REPLICA' işlemini, view güncellemeleri sırasında 'UPDATE' prosesini çökertebilir.
Bazen, sunucunun patlamasından saniyeler önce konsol loguna yazdığı son cümleye dikkat etmek gerekir. Örneğin belli bir kullanıcıya mesaj dağıtıldığını söyleyen bir cümle bir kaç çökmede son yapılan işlerden birisi ise o kullanıcının veritabanını, kurallarını, varsa pre-delivery agent'larını incelemekte fayda vardır.
Web logları da önemli bilgiler verebilir. Bir defasında bu tip rastgele çökmelerde web loglarının son satırının hep aynı olduğunu farketmiştim. R7'nin alt versiyonlarından birisinde kullanıcılar iNotes üzerinden adres defterini açtıklarında sunucu çöküyordu.

İpucu: Sunucu dokümanında "Run NSD To Collect Diagnostic Information" seçeneğinin aktif olduğundan ve "Cleanup Script / NSD Maximum Execution Time" seçeneğinde makul bir süre ayarlandığından emin olun. Varsayılan değer (300 saniye) yüksek hafızalı meşgul sunucularda yetersiz kalabilir.

İpucu: Elinizden geldiğince (sistemi yavaşlatmadan) log tutun. Neye ne zaman ihtiyaç duyacağınızı bilemezsiniz...

Bizim durumumuzda ne yazık ki tekrarlı bir desen yoktu. Bütün çökmeler farklı saatlerde ve farklı proseslerde oluşuyordu. Üstelik bir kaç durumda NSD dosyaları, süre yetersizliğinden, tam olarak oluşamamıştı. Dolayısıyla ikinci adıma geçtik: Araştırma.

IBM destek kaynaklarını (Support portal, fixlist veritabanı, knowledge base, vs.) kullanarak aynı versiyonda oluşmuş değişik çökme vakalarını inceledik. 8.5.1 FP1 versiyonunda bir kaç benzer örnek bulunca en son fix pack olan FP4'ü yüklemeye karar verdik. Bir kaç günlük sessizlikten sonra yine bir çökme yaşadık.

İpucu: Genellikle en son fix pack'i yüklemek mantıklıdır. Minor yükseltmeleri (8.5.1, 8.5.2 gibi) yapmadan önce iki kez düşünürüz çünkü gelen bazı değişiklikler hakkında hazırlık yapmamız gerekebilir. Fakat fix pack'lerin güvenli olduğunu söyleyebiliriz...

En sonunda PMR yaratmadan önce bir kaç şey daha denemeye karar verdik.

Names.nsf ve admin4.nsf veritabanlarının sıfır replikalarını bir client üzerine aldık ve sorunlu sunucudakilerin yerine koyduk (sunucu bu sırada kapalıydı tabi). Log.nsf ve mail(n).box veritabanılarını sildik. Bu veritabanları sunucu çalışıyorken sürekli meşgul verir. Deneyimlerime göre bu veritabanlarındaki bozukluklar tespit edilmesi en zor sorunlardır...
Daoscat.nsf veritabanını sildik ve sunucu açıkken 'resync' komutuyla DAOS indekslerini sıfırladık. 8.5.x serisinin erken versiyonlarında DAOS ile ilgili bir çok problem rapor edilmiştir.
".ft" uzantılı klasörleri silerek sunucunun full-text indekslerini tekrar oluşturmasını sağladık. Full-text indeksler (özellikle ekli dosyalar) sunucu arızalarında sık karşılaşılan nedenlerdendir. Yalnız bu işlemin çok zaman alacağını hatırlatırım.
Konsoldan "fixup -J" komutuyla tüm veritabanlarını kontrol ettik (-J seçeneği transaction logged veritabanlarında kullanılır).
Konsoldan "updall -R" komutuyla tüm view indekslerini yeniden güncelledik (-R seçeneği view indekslerini rebuild etmeye yarar).

Tüm bu işlemler için sunucuyu iki saat kadar kapatmamız gerekti. Ek olarak fixup ve updall işlemleri daha uzun süreceğinden sabaha kadar bariz bir yavaşlık hissedildi. Dolayısıyla bu tür işlemleri hafta sonuna denk getirmek mantıklı bir hareket olacaktır.

Sonunda sorunumuz çözüldü. Bugün çökme yaşamadığımız sekizinci gün. Halen sorunun kaynağını bilmiyoruz fakat önemli olan sorunu düzeltmek değil miydi?

Daha fazla detay için IBM'in hazırladığı bu harika dokümanı inceleyebilirsiniz: Troubleshooting Lotus Domino hangs and crashes

Google Wave öldü: Şimdi ne olacak?

Serdar Basegmez — Tue, 24 Aug 2010 20:36:11 +0300

20 gün kadar önce, Google, Google Wave arabirimini tek başına bir servis olarak devam ettirmeyeceğini duyurdu. Bu sürpriz kararın biz sosyal ağ yazılımı hayranları için ne gibi sonuçları olacak acaba.

Daha önce yazdığım yazılarda IBM'in Project Vulcan'ı duyurduğundan bahsetmiştim. Bu hamlenin arkasında, Google Wave'in 'yeni sosyal arabirim'lerin öncüsü olduğu tespitinde bulunmuştum. "Kurumsal Sosyal Ağ Yazılımları: Malzemeler (4)" başlığı altında gelecekte sosyal ağ yazılımlarının yeni bir arabirime sahip olması gerektiğinden bahsetmiştim. Çünkü bu platformda bilgi akışı, e-posta ile izlenemeyecek kadar yoğunlaşacak demiştim.

Kişisel hayatımda sosyal medyayı takip ederken bu problemin aynısını yaşıyorum. Twitter, FriendFeed, Google Reader, Facebook ve LinkedIn hesaplarım var ve her birini ayrı amaçlarla kullanıyorum. Lotus ürünlerinden futbola kadar değişik ilgi alanlarımı tek bir arabirimden izlememi mümkün kılacak bir uygulama henüz yok. Fakat en yakın aday Google Wave idi.

Peki neden olmadı?

Sanırım birinci sebep kişisel bilgilerin gizliliğidir. Google'ın bu alanda kötü bir şöhreti var ve kişisel olarak hakkımda daha fazlasını bilmelerini istemiyorum. Bir keresinde bazı testler yapmak için Facebook üzerinde sahte bir hesap açmıştım. Bu hesaba 8-9 yıldır hiç kullanmadığı eski bir Yahoo hesabımı verdim ve Facebook 40 civarında arkadaş önerisi vererek beni şok etti. Nasıl yaptıklarını bilmiyorum ama bu durum, kişisel gizlilik konusunda çanların çaldığı an oldu benim için.

Başka bir sorun da ortalama kullanıcılar için sosya ağların nasıl konumlandığıyla ilgili olabilir. Bir çok kullanıcı için mevcut araçlarla topluluk oluşturma çok mümkün değil. Kurumsal bir sosyal ağ yazılımında tüm şirket ekosistemi tek bir sistem kullanırlar. Fakat ortalama bir kullanıcının sosyal ağı Facebook, LinkedIn gibi farklı uygulamalara dağılmıştır. Bir çok kişi bilinçli olarak bu alt grupları birbirine karıştırmaz. Tek bir arabirimde birleşiyor olmaları da onları rahatsız edecektir diye düşünüyorum.

Gene de bir şekilde Google Wave işe yarardı. Belki toplam bir entegrasyon değil de bütünleşik iletişim anlamında kullanılması mümkün olabilirdi.

Google Wave'in ölümünü Google'ın büyük bir hatası olarak tanımlayamam. Mesajlaşma konusunda kesinlikle innovatif bir girişimdir ve yeni ufuklar açmıştır.

Gartner analistlerinden Bill Pray, "Google Wave – Not an E-mail Replacement" konulu bir makale yazmıştı. Bu sebeplere ek olarak üçüncü partilerin sisteme dahil olmasıyla ilgili problemlerden ve katılım konusundaki zorluklardan bahsetmişti. Bill, Google Wave'in daha başarılı olması için 'bir iş uygulaması/servisi olarak tekrar pazarlanmasını' öneriyor.

İş kullanıcıları için entegre bir mesajlaşma ve birlikte çalışma arabirimi, 'olsa güzel olur' bir araç değildir. Başarılı bir uygulama için mutlaka kullanılmalıdır. Tahmin ediyorum ki Google, bir vadede daha bütünleşik bir ürünle Lotus Live'a rakip çıkacaktır ve bu alandaki deneyimini değerlendirecektir.

Beklenen gün geldi: Lotus Notes/Domino 8.5.2 çıktı...

Serdar Basegmez — Tue, 24 Aug 2010 11:31:37 +0300

Bugünü uzun zamandır bekliyorduk... Betaydı, reklamdı, duyurulmuştu derken Lotus Notes/Domino 8.5.2 sonunda çıktı.

Basit bir ara versiyondan öte, yeni versiyon önemli özellikler ve düzeltmeler içeriyor.

Daha önceki bloglarda öne çıkan özellikleri özetlemiştik:

Lotus Notes/Domino 8.5.2 geliyor...
Lotus Notes 8.5.2 daha hızlı açılacak...
Lotus iNotes ve 8.5.2 Versiyon Geliştirmeleri...

Daha sonra çıkan bazı kaynaklara da bakalım:

Wiki: What's New in 852 for XPages
What's new in Lotus Notes Traveler 8.5.2: LNT852

Sürüm notları burada...

Sürüm notlarından bilgiler:

What's new in Lotus Domino
What's new in Lotus Notes
What's new in Lotus Domino Designer

Yeni sürüm Passport Advantage sitesinden indirilebilir.

Duyuru metni yayınlandığında bu yazıyı da güncelleyeceğim.

Lotus Uzmanları için yeni açılımlar: Web Servisleri (4)

Serdar Basegmez — Mon, 23 Aug 2010 17:03:36 +0300

Aslında yanlış başlık kullandığımın farkındayım... "Web Servisleri" Lotus Domino için yeni bir özellik değil. Fakat Lotus uzmanlarıyla yaptığım konuşmalarda bu özelliğin yeterince kullanılmadığını görüyorum.

Nedir? Ne işe yarar?

"Web Servisleri", HTTP protokolü üzerinde çalışan bir kaç teknoloji ve protokolün oluşturduğu bir uygulama arabirimi mimarisini tanımlar. 10 yıldan fazla bir süredir kullanılmaktadır. W3C, web servislerini "bilgisayarlar arasında ağ üzerinden etkileşimi ve uyumluluğu sağlayacak yazılım sistemi" olarak tanımlar. Wikipedia makalesinde daha fazla detay bulabilirsiniz. Fakat temel felsefe: "proseslerimizi dağıtık uygulama mimarisinde 'servisler' halinde 'tanımlamak' ve 'kullanıma açmak'" olarak özetleyebiliriz. (Kötü bir çeviri oldu...)

Milattan önce, uygulama geliştiriciler dış sistemlerde işlem yapmak istediklerinde ya da veri paylaşmaları gerektiğinde 'diğer' uygulama geliştiricileri arar ve temel kurallar üzerinde anlaşmaya çalışırlardı. Danışmanlar bu metodolojiye afilli bir isim bulmakta gecikmedi: "Electronic Data Interchange'. EDI, özellikle lojistik sektöründe çok popüler olmasına rağmen müzakerelerde ve değişim yönetimi konusunda bir takım sorunlar yaratıyordu.

2000'lerin başında IBM ve Microsoft bir standardizasyon olanağı gördüler ve (Ariba adlı bir şirketle birlikte) WSDL (Web Services Definition Language) tanımlarının ilk versiyonunu oluşturdular. Bu aşama uygulama geliştirme dünyasında önemli bir açılım yarattı. Sonraki hikayeyi biliyorsunuz: IBM J2EE ile 'çok platform, tek dil' felsefesini benimserken Microsoft 'her dile açığız ama yalnızca Windows severiz' mottosuyla .Net platformunu geliştirdi.

Web servisleri, klasik mimarileri Remote Procedure Call (RPC) metodolojisine dayanmasına rağmen, zaman içerisinde kurumsal sistemlerde Service-Oriented Architecture (SOA) yönüne, Web 2.0 ile de REST mimarilerine doğru evrim geçirdi.

Neden?

Tekrarlamak gerekirse, temel felsefemiz prosesleri değişik uygulamalara dağıtmak. Bir satınalma uygulaması tasarlıyorsak organizasyon yapısına, onay/iş akışı motoruna, depo ve stok yazılımına veya faturalama sistemine dokunmak zorunda kalırız. Tüm bu fonksiyonlar tek bir uygulamada bütünleştirilemeyeceği için gereken servisleri uzman yazılımlardan 'kiralamamız' gerekir.

Tabi bizler ERP uygulaması geliştirmediğimiz için, Domino uygulamalarında neden web servisi kullanmalıyız sorusunu sormalıyız.

Basit bir masraf-onay iş akışı uygulaması tasarladığımızı farzedelim. En basit haliyle düşünürsek, bir view yapıp tüm çalışanları ve onların yöneticilerini koyduk. Masraf kategorilerini de başka bir görüntüye alalım (burada kategoriler masrafın ilişkilendirildiği proje/müşteri/vs. olabilir). Kullanıcı bir doküman yaratıp masraflarını listeler, yöneticisine gönderir. Onay sonrası muhasebeci bu kayıtları muhasebe sistemine dahil eder (personele para göndermek ve proje/müşteri maliyetlerini kayıt altına almak için). Şirketimizin personel bilgilerini SAP HR modülünde tuttuğunu, muhasebe için de kendi geliştirdiği bir .net uygulaması kullandığını varsayıyoruz.

İlk problemimiz, personel listesini almak olacaktır. İK müdürünüze, yaptıkları her tür personel operasyonunu başka bir veritabanına da işlemesi gerektiğini söylemeyi deneyin. Bu mümkün olmayacağından dolayı SAP HR modülüne entegre olmamız gerekiyor. Burada bir kaç alternatifimiz var. SAP ekibinden periyodik bir txt dosya isteyebilir, karmaşık bir SQL kodu alabilir veya bir RPC talep edebiliriz. Hangi metodu kullanırsanız kullanın; gerçek zamanlı veriye ulaşamıyor olacağız ve her iki taraf da epey bir zaman harcayacaktır.

İkinci problem onaylanmış masrafların karşı sisteme gönderilmesi. Veri okumak kolay iş; ama yazmak o kadar kolay olmayacaktır. Bir çok uygulama basit 'insert' operasyonlarıyla yürümez ne yazık ki. Her yeni veri bazı kontrollerden geçer, bir kaç tabloya yazılır ve bir kaç tabloyu da günceller (Logo, Netsis gibi uygulamaları kullananlar iyi bilirler). Dolayısıyla muhasebe uygulamasını geliştiren ekipten ricacı olacağız bu konuda. Gene bir kaç alternatifimiz var: txt dosya gönderebiliriz, 'stored procedure' tasarlatabiliriz, vs. Gene operasyonumuzun gerçek zamanlı olacağı şüphelidir. Bunun en büyük sakıncası, herhangi bir sorun çıktığında bizim uygulamamızın cehaleti olacaktır.

Her koşulda, bu iki sorunu aşabiliriz ve 'operasyonları farklı uygulamalara dağıtmış' olabiliriz. Dolayısıyla soruyu bir daha soracağız. Neden Web Servisleri?

Farzedelim ki biz ya da karşı sistem platform değiştirmeye karar verdi. Mesela .net uygulaması Oracle veritabanına geçti. Ya da bu sistemlerden birisi linux işletim sistemi kullanmaya karar verdi. Bu bizim için bol bol toplantı yapmak anlamına geliyor. Artık karşı sistemin 'değişim yönetimi' takımının değerli bir üyesi haline geldiniz.

Entegrasyon gerçek zamanlı olmayacağı için özellikle bordro geceleri muhasebe departmanı tarafından sıklıkla aranacak ve bir takım agent'ların çalıştırılması için nazik talepler alacaksınız.

Denetim konularından dolayı dijital imzalı bir PDF dosyanın bir yerlere eklenmesi gerektiğinde txt dosyalarla BLOB veri transfer edilemeyeceğini farkedeceğiz. Txt dosyalar validasyondan geçirilemeyeceğinden diğer geliştirici tarafından 'şu data eksik bu data yanlış' gibi sebeplerle sıklıkla aranacaksınız. Oysa web servisi kullanıyor olsaydık gönderdiğimiz XML'lerin 'düzgün' olduğu garanti altına alınacaktı.

En önemli avantaj ise topolojik konularda yaşanacaktır. Dağıtık bir ağ yapınız varsa, hele entegrasyon noktalarının bir kısmı yerel ağınızın dışındaysa, dosya paylaşımı veya veritabanı bağlantılarını güvenlik altına almak HTTP bağlantılarına göre çok daha zor olacaktır.

Tekrar kullanılabilme de web servislerinin arkasında duran önemli motivasyonlardan birisi. Bazen büyük şirketler farklı platformlara dağıtılmış yüzün üzerinde sistem kullanır. Çoğu zaman uygulama geliştiriciler için platform seçme şansı bulunmaz. Muhasebe veritabanınızın sizden başka onlarca uygulamayla aynı amaçla konuşması gerekiyor olabilir. Bu durum uygulama geliştiricide standardizasyon yaklaşımını hakim kılacaktır. İş/süreç mantığına uygun standart bir web servisi tasarlanır ve tüm entegrasyon noktalarının buna uyması beklenir.

Nerede kullanmalı?

Gerçek hayattan bir kaç örnek verelim:

Bir müşteri için 'Web servisi' tasarlandı. Bu web servisi, müşterinin PHP tabanlı web sitelerinde oluşturulan form bilgilerini güvenli bir kanaldan Domino uygulamasına dahil ediyor, buradan da manual/otomatik işlem için yönlendiriyor.
"bestcoder.net" blogunun sahibi Ferhat Bulut, web servislerini Blackberry uygulamalarını Domino veritabanlarına entegre etmek için kullanıyor.
Bir müşterimiz bir self-servis uygulaması tasarlayarak ID Vault kullanarak kullanıcıların kendi şifrelerini sıfırlamalarını sağlıyor. Bu uygulama başka bir .Net uygulamasının web servisini kullanarak oluşturulan rastgele şifreyi kullanıcıya SMS atarak bildiriyor.
Başka bir müşterimiz SAP HR modülünden personel listesi ve hiyerarşi bilgisini web servisi ile alıyor ve bunları Lotus Workflow organizasyon veritabanına transfer ediyor.
Başka bir müşteri otel yönetim sistemini domino tabanlı CRM uygulamasına bağlıyor. Otel yönetim uygulaması müşterinin indirim seviyesini uzak sistemden web servisi kanalıyla sorguluyor.

Nereden başlamalı?

Tam kaynağını belirleyemedim ama şu söz çok hoşuma gidiyor: "Web servisleri lisede seks yapmak gibidir. Herkes bunun hakkında konuşur ama neredeyse hiç kimse, yaptığını iddia edenler bile, nasıl yapılacağını bilmezler". Object-Orientation gibi web servislerini tanımlamak da çok kolay olmaz. Basitten başlar, hata yapa yapa kendi pratiğinizi oluşturursunuz.

Domino üzerinde web servis hizmeti yaratmak ya da başka bir web servisini kullanmak çok kolaydır. Aşağıdaki linklerde başlangıç için güzel kaynaklar var.

(Lotus Domino 7 ile 8.x arasında küçük değişiklikler var. Örneğin 7'de doğal yöntemlerle web servisi kullanamıyorduk (consuming). Bu yüzden bazı örnekler Java ve ActiveX uygulamalarına yer veriyorlar, dikkate almayın.)

Şu aralar bir müşteri için bir kaç entegrasyon noktası için web servisi kullanacak bir uygulama üzerinde çalışıyorum. Bittiğinde örnek uygulama olarak paylaşmayı planlıyorum (ya da umut ediyorum)...

LCTY İstanbul’dan: Sosyal İşbirliğinin Geleceği

Serdar Basegmez — Mon, 16 Aug 2010 11:39:03 +0300

Geçen hafta düzenlenen LCTY İstanbul organizasyonunda sosyal işbirliği üzerine güzel bir sunum izledik. Portal ve İşbirliğinden Sorumlu Kıdemli Lotus Danışmanı Brandon Seppa'nın "Future of Collaboration / Social Collaboration" sunumunu BTNet yayınlamış. (UPDATE: Türkçe çevirili versiyon eklendi...)

IBM Lotusphere

LCTY sonrası: Müşterinin beklentileri ne kadar farklı?

Serdar Basegmez — Wed, 11 Aug 2010 11:00:15 +0300

Dün yorucu bir Lotusphere günüydü...

Bu tür organizasyonları seviyorum. Pazarımızda neler döndüğünü öğrenme fırsatı veriyor bana. Kim ne yapıyor, kim nereden ayrılmış, hangi partner neyle uğraşıyor vs. Amerika ve Avrupa'dan önemli insanlar gelip Türkiye pazarı hakkında güzel düşüncelerini ifade ediyorlar. Şu meşhur grafiği de onuncu kez görüyorum:

Bu İstanbul'da düzenlenen üçüncü Lotusphere organizasyonuydu. Özellikle yazılım zirvesi gibi diğer toplantılar giderek Lotus'dan uzaklaştığından bizim için daha önemli hale geldi Lotusphere.

Neyse, konumuza dönersek:

Dünkü giriş sunumları, 'Lotus Knows' mottosu (yerel Lotus ekibi bu sloganı ilk kez bu kadar net kullandı) ve Lotus Connections ürünü ile başlayan yeni 'sosyal yazılım' kavramı üzerineydi. Paralel oturumlara baktığımızda Lotus Live, Lotus Quickr 8.5 üzerine sunumlar ve bir kaç müşteri uygulaması sunumu vardı.

Tüm bu oturum aralarında konuştuğum müşterilerin gündemi, genel organizasyon gündeminden bir kaç kilometre uzaktaydı:

IBM ne sundu?	Müşteri neyi merak etti?
Sosyal yazılımlar Sosyal Ağların iş uygulamaları Takım işbirliği Mobil işbirliği Wikiler, bloglar Bulut bilişim	Domino ile SAP nasıl konuşur? Lotus'dan raporlama nasıl yapılır? Lotus Workflow ne olacak? Blackberry'den onay vermek mümkün mü? Kalite dokümantasyonu, Doküman tabanlı iş akışları nasıl yapılacak? Yeni versiyonların Türkçe'leri neden gecikiyor?

Hem IBM için, hem de biz çözüm ortakları için bir ders olabilir mi bu? Daha çok pazar araştırması, daha çok müşteri toplantısı ve daha gerçekçi olmak gerekiyor sanırım...

Pazarı sürüklemek mi? Müşteri beklentisini karşılamak mı? IBM'in ikisini de yapacak gücü var...

Lotus Notes/Domino 8.5.2 sonunda duyuruldu...

Serdar Basegmez — Tue, 10 Aug 2010 09:55:51 +0300

IBM sonunda beklenen 8.5.2 duyurusunu yaptı. Sabırsızlanmaya başlamıştık...

Duyuru geldi ama kullanmadan önce biraz daha bekleyeceğiz. Çünkü paketler 24 Ağustos 2010 tarihinde sunulacak. Her zamanki gibi Türkçe versiyon için 2-3 ay beklemek zorundayız. Türkçe paketlerinin Kasım ayında çıkması bekleniyor.

Yeri gelmişken, Türkçe paketler konusunda bu gecikme nedendir diye çok soru alıyorum. Biz, dil grubu olarak üçüncü sırada bulunuyoruz. Emin olun, IBM yöneticileriyle her toplantımda bu konuyu dile getiriyorum, fakat müşterilerden de bu tür talepler almaları gerekiyor. Konuştuğum yöneticilerin çoğunluğu bu konuyu ilk kez benden duymuş gibi bakıyorlar.

Yeni özellikler bir yana, fix listesi epey kabarık göründü:

Detaylara ilerleyen günlerde bakacağız. Şimdi LCTY İstanbul 2010 sunumum için son hazırlıkları yapmam gerekiyor :)

10 Ağustos’da LCTY İstanbul 2010’dayım...

Serdar Basegmez — Mon, 9 Aug 2010 10:21:20 +0300

Yarın (10 Ağustos) Lotussphere 2010 İstanbul organizasyonundayım...

Sinan Birinci ile Hillside için yapmış olduğumuz Misafir Memnuniyet Anketi uygulamasının sunumunu yapacağız.

Saat 16:20'de Hyatt Regency'de tüm Lotus profesyonellerini beklerim...

http://www-01.ibm.com/software/tr/events/lcty_2010/

Lotus Notes/Domino 8.5.1FP4 Duyuruldu

Serdar Basegmez — Wed, 4 Aug 2010 23:15:00 +0300

IBM Lotus Notes ve Domino 8.5.1 FP4 paketlerini kullanıma sundu. Fix listesi gene kabarık görünüyor. Biraz inceledikten sonra ayrıntıları paylaşacağım. Link'ler aşağıda:

FixPack'in içerdiği düzeltmelerin ayrıntılı listesi için:

http://www-10.lotus.com/ldd/r5fixlist.nsf/0/61f6dc55689d10b18525774d0055319a

FixPack'i indirmek için:

http://www-01.ibm.com/support/docview.wss?rs=899&uid=swg24025721

Lotussphere 2010 İstanbul (10 Ağustos 2010)

Serdar Basegmez — Mon, 2 Aug 2010 17:14:56 +0300

2 yıldır alışkın olduğumuz Lotussphere Comes To You - İstanbul bacağı, bu yıl biraz gecikmeli de olsa karşımızda.

Ramazan dolayısıyla sıkışık bir program oldu ama tüm Lotus profesyonellerini 10 Ağustos'ta Taksim - Hyatt Regency otelinde bekliyoruz. Kayıt yaptırmak için adres aşağıda:

http://www-01.ibm.com/software/tr/events/lcty_2010/

Bu yılki ajandayı da ekliyorum. İki yıldır olduğu gibi bu yıl da sunum yapmadan duramadım. Müşterilerimden Hillside için geliştirmiş olduğumuz "Misafir Memnuniyet Anketi" uygulamasını tanıtacağız. Umarım orada görüşürüz.

Ajanda

12:30-13:00 : Kayıt
13:00-13:20 : Açılış & Smart Work - Esra Avcı, Lotus Ürünleri Satış Yöneticisi, IBM Türk
13:20-13:35 : Future of Collaboration / Social Collaboration - Brandon Seppa, Portal ve İşbirliğinden Sorumlu Kıdemli Lotus Danışmanı, IBM CEEMEA
13:35-13:50 : Lotus Notes and Domino Strategy - Uffe Sorensen, Lotus Mesajlaşma ve İşbirliği Yöneticisi, IBM CEEMEA

Oturumlar

14:05-14:45

Collaboration In the Cloud with LOTUSLive - Manfred Stadler, Lotus Satış Yöneticisi, IBM CEE
İşbirliği Kontrolümüz Altında: IBM Lotus Quickr 8.5 - Özcan Çavuş, Bilgi Teknolojisi Uzmanı, IBM Türk
Vodafone & IBM Oturumu - "Future of mobile" - Ayşe Ufuk Ağar, Genişbant ve Online Bölüm Başkanı, Vodafone
"Lotus in a Mobile World" - Michael Zink, Lotus Teknik Satış ve Hizmetler Yöneticisi, IBM CEE

14:45-15:25

Future of Collaboration "Lotus Connections" - Brandon Seppa, Portal ve İşbirliğinden Sorumlu Kıdemli Lotus Danışmanı, IBM CEEMEA
İsdemir – LST İş Ortaklığı ile Web Portal Çözümü - Osman Küçüksözmen, Proje Yöneticisi & Hakan Moray, Uzman Yazılım Mühendisi, LST Yazılım
Lotus & BlackBerry Mobil Uygulama Çözümleri - Ferhat Bulut & Mustafa Öksüz,Kıdemli Yazılım Geliştirme Uzmanı, Vodafone

15:40-16:20

Lotus Domino Üzerinde Araç Satış ERP Sistemi - Özlem Engindeniz, Processes & Applications Sales, AfterSales and Marketing IT Manager, Mercedes-Benz Türk & Ayşegül Aktekin, Enerji Ltd.
Websphere ile Kesintisiz Türk Telekom Internet Portal- Artun Özsemerciyan, Uygulama Geliştirme Uzmanı, Innova
En Yeni Bütünleşik Birlikte Çalışma Ortamı: Lotus Notes 8.5.1 - M. Hakan Aydın, Teknik Destek Müdür Yardımcısı, BBS

16:20-17:00

Delivering Exceptional User Experiences with IBM Web Solutions - Graeme Provall, Portal ve İşbirliğinden Sorumlu Lider, IBM
Birleşik İletişim ve İşbirliği'nde En Son Yenilikler : IBM Lotus Sametime 8.5 - Özcan Çavuş, Bilgi Teknolojisi Uzmanı, IBM Türk
Hillside, Misafir Memnuniyet Anketini Lotus Notes Üzerinden Takip Ediyor - Serdar Başeğmez, Developi & Sinan Birinci, Hillside

IBM’den yeni bir atılım: Project Northstar

Serdar Basegmez — Mon, 2 Aug 2010 11:41:36 +0300

Bu başlık dikkatimden kaçmıştı fakat iki hafta önce Chicago'da düzenlenen "Portal Excellence Conference" organizasyonunda, IBM yeni bir vizyon ve uzun vadeli yol haritası olarak tanımladığı "Project Northstar" başlığını tanıttı.

Aslında teknik konularda çok belirgin detaylar yok. Acaba yeni bir ürün mü geliyor? Yeni bir yöntemler veya arabirim stratejisi mi bilmiyoruz.

Fakat benim dikkatimi çeken nokta, IBM'in müşterilerinin dış müşterilerini hedefleyen parlak bir atılım yapıyor olması.

Genelde IBM'in pazarlama mesajları kurum içi (iş yazılımları, birlikte çalışma gibi) veya kurumlar arası (B2B birlikteliği, entegrasyon gibi) çözümlere odaklıdır. Fakat Project Northstar, bariz bir şekilde, şirketlerin B2C etkileşimini hedefliyor.

IBM yazılım ailesinin hemen hemen tüm ürünleri zaten B2C çözümlerde kullanılabiliyor. Bildiğim bir çok projede, örneğin, kurumlar Websphere Portal ürünü kullanarak müşterileri için self servis uygulamaları tasarlıyorlar. Fakat bu mesajı bir satış toplantısında vermekle kampanya dahilinde reklamını yapmak arasında fark var.

"Lotus Knows" kapmanyasını ele alalım. Kampanya ana sayfası olan 'lotusknows.com' üzerinde 40 civarında mesaj yer alıyor. Bunlardan yalnızca bir tanesi, doğrudan B2C bağlamına gönderme yapıyor (Lotus Knows how to make your customer the center of the universe). Bu bir eleştiri değil aslında. Konsantrasyon doğru bir yaklaşım. Project Northstar gibi bir kampanyaya yatırım yapmak, mevcut olanın mesajlarını bulandırmaktan daha iyi bir yaklaşım.

Bu projenin uzun vadeli bir pazarlama kampanyasına genel çerçeve oluşturduğunu varsayıyorum. Önümüzdeki aylarda gelişmeler tanık olacağız fakat doğru anladıysam, Project Northstar, şu anda uğraştığımız birlikte çalışma uygulamalarına önemli katkılar sağlayacaktır.

GÜNCELLEME:
Darren Duke'un uyarısıyla az önce bir podcast dinledim. Darren and Lisa Duke, IBM Websphere Portal Offering Manager Brian Chaput'u konuk ediyorlar. Konuşmanın bir kısmı da Project Northstar hakkında.

Brian, burada IBM'in 'exceptional web experience' vizyonu hakkında önemli yatırımlar ve geliştirmeler yapacağının altını çiziyor. Zaman içerisinde yeni ürün ve servislerle birlikte duyuruların bu vizyonu daha açıklığa kavuşturacağı müjdesini veriyor.

İlk XPages uygulamam: İlk izlenimler

Serdar Basegmez — Sun, 1 Aug 2010 16:55:00 +0300

Geçen hafta, ilk XPages uygulamam hakkında bir yazı yazmıştım. Bu alana yeni girenler için ilk izlenimlerimi ve tavsiyelerimi derleyip toparlamak istiyorum...

1. Farklı bir yaklaşım gerekiyor

Domino platformunda klasik uygulama mimarilerini bir kenara koymak gerekiyor. Bunları kullanmak çok kolay olmayacak XPages üzerinde. Öncelikle başlamadan önce düşünmek gerekiyor. Tabi uygulama yazmadan planlama yapmak geliştiricilerin temel düsturudur fakat Lotus uygulamaları genellikle plansız programsız da yapılabiliyor. Bir şey yapıp üzerine koya koya ilerliyebiliyorsunuz.

Klasik web uygulamalarında (Domino platformunda) iki farklı tasarım yapmaya meyilliyiz. Birincisi notes uygulamalarından alışık olduğumuz standart metod. Bir form ve iki agent tasarlarız (QueryOpen ve QuerySave). İkinci tasarım, daha çok CGI deneyimi olanlar tarafından sevilir. HTML formu üreten bir agent hazırlarız, bu formun çıktılarını işleyen başka bir agent da kalan işleri yapar.

Öte yandan, XPages üzerinde arabirim daha büyük önem kazanıyor. Tüm ekranlarda kullanılacak bir iskelet tasarlamamız işlerimizi epey kolaylaştıracaktır. Ben ilk aşamada burada hata yaptım. Klasik düşünceyle her ekran için ayrı bir XPage hazırladım. Sonuçta veri bağlantıları, belirli event'leri takip etme gibi konularda aynı işleri tekrar tekrar yapmak zorunda kaldım. Bu da epey verimsiz bir iş oldu benim için. Normal uygulamalarda subform ve script library yapılarını daha etkin kullanabiliyorsunuz. Fakat dikkat edilmesi gereken noktalardan birisi, XPages üzerinde Custom Control yapılarının subform'ların bire bir eşleniği olmadığı.

CGI uygulamalarına gelince, XPage'leri bu şekilde kurgulamak hiç doğru bir yaklaşım değil. CGI, stateless (durumsal olmayan) mimariye sahip. XPage'lerin tersine, herhangi bir CGI yordamı kendi durumu haricinde bir şey bilmek zorunda değil. Onlar girdileri çıktıya dönüştüren birer kara kutu.

Öncelikli iş, bir kağıt kalem edinmek. Uygulamanın tüm aşamalarını ve ekranlarını çizip, bunlar arasındaki gidiş gelişleri haritalandırmak ve ortak noktaları belirlemek. Daha sonra tüm bu ortak noktaları yöneten bir custom control hazırlamak ve tüm sayfalara yerleştirmek doğru bir yaklaşım olacaktır.

2. XPages'in doğrulama (validation) yöntemleri muhteşem!

Validasyon (doğrulama demeyi sevmiyorum, özür dilerim.) gerçekten çok kolay. Çok detaylı istekleriniz olmadığı sürece (başka bir yerden veri al, çarp böl karşılaştır gibi şeyler yapmıyorsanız) bir kaç parametreyi ayarlıyorsunuz ve işte!

Bu uygulamada client-side (istemci tarafında) validasyon kullandım. Bir isme, doğru bir e-mail adresine, geçerli bir içerik seçimine ve kullanım servisleri onayına ihtiyaç duyuyordum. Validasyon ayarlarını yaptım, javascript tarafını o halletti :)

Bir ayrıntı, listbox gibi bazı kontrollerin validasyon ayarları özellikler sayfasında görünmüyor. Onları 'All Properties' üzerinden ayarlamak gerekiyor. Karşılaştığım tek zorluk Captcha testindeydi, ona da geleceğim.

3. Checkbox ve Radio kullanımı biraz problemli

Mevcut versiyonda, checkbox'lar ve radio'lar tekil obje olarak algılanıyor. Bunları gruplamak için 'Other Controls' altında farklı kontroller var. Fakat dokümantasyon yetersiz olduğu için kullanmak biraz zor. Ayrıca bunları oluştururken koda girmek gerekiyor. Umarım önümüzdeki versiyonlarda bunlar düzeltilir.

Bu kontrollerin validasyonu da problemli. Blog'larda güzel örnekler var. PlanetLotus.org üzerinden bir arama yapmanızı öneririm.

4. Çoklu dil desteği sunmak çok kolay ama biraz sabredin!

Uygulamam Türkçe ve İngilizce dil desteğine sahip. Fakat benim yaptığım hata acele etmek oldu. Formu tasarlayıp hemen dil dokümanlarını kurcaladım. Daha sonra farkettim ki, ben alanlarda değişiklik yaptıkça dil dokümanı da değişiyor.

Benim önerim, tüm uygulamayı bitirip testlerini yaptıktan sonra dil dokümanlarını bir kerede değiştirin.

5. Türkçe dilden başlayın

İlk başladığımda arabirimi İngilizce olarak tasarlamaya giriştim. Fakat dil dokümanlarını düzenlerken farkettim ki buralarda Türkçe karakter kullanamıyoruz. Onları unicode olarak (\uXXXX) değiştirmek gerekiyor. Bunun yerine Türkçe'yi varsayılan dil yaparsanız Designer bunları unicode olarak oluşturuyor. İngilizce'ye dönüştürmek daha kolay.

6. CAPTCHA testi

Captcha, doldurulan formun robotlar tarafından değil de gerçek insanlar tarafından doldurulduğunu anlamamıza yarayan küçük testler. Bir çok web sayfasında 'gördüğünüz karakterleri/sayıları giriniz' sorusuna eşlik eden yamultulmuş resimler karşımıza çıkar.

Internet'de ücretsiz olarak bulabileceğiniz bir çok versiyonu var bunların. Fakat çoğu sunucu tarafında kodlama gerektiriyor. Ben daha basit bir test tasarladım. Form iki sayının çarpımını soruyor. Başlangıçta sessionScope'da belirlenen iki sayıyı alıp bunları validasyon esnasında kontrol ediyorum. Eğer bu forma özel bir robot tasarlanırsa elbette kolayca kırılabilecek bir test, ama hiç yoktan iyidir.

Captcha testinin validasyonu biraz karmaşık, çünkü custom validation hakkında dokümantasyon çok zayıf. Bloglardan birinde (yazardan özür dilerim, unuttum...) bir kod bulmuştum, ipucu olarak onu vereyim. Ekteki kod custom validation script'lerine yerleştiriliyor.

result=getComponent("fieldToBeValidated");

// Testimizi yapıyoruz...

if(testFailed) {
result.setValid(false); // Validasyonu başarısız olarak ayarlıyoruz
return "Test başarısız! biraz matematik öğren de gel!"; // Hata mesajını döndürüyoruz
}

7. Dokümantasyon zayıf (yok da denebilir)

XPages'in en zayıf yanı dokümantasyon meselesi. Neredeyse yok denecek kadar az... Designer'ın yardım bölümü obje yapılarını ve referanslarını veriyor ki zaten çoğunu biliyoruz.

Kontrollerin özelliklerinin tanımları, event hiyerarşileri, farklı validasyon teknikleri, objeler arası bağlantılar, dojo gibi bazı kısımlar eksik. Wiki çoğu zaman yardımcı olamıyor. En yararlı kaynak blog'lar. PlanetLotus.org burada kurtarıcınız olacaktır.

Ek olarak, JavaScript ve el altından JSF (J2EE tabanlı) kullandığınız göz önüne alınırsa bunlarla ilgili referanslardan bir kitaplık oluşturmanız yararlı olacaktır. Örneğin facesContext objesi çeşitli J2EE objelerine ulaşmanızı sağlayacak ve alt seviye bazı işlemleri yapmanızı kolaylaştıracaktır. Herhangi bir noktada başka bir XPage'e gitmek için "context.redirectToPage(someXPage)" komutunu kullanabilirsiniz fakat XPage olmayan başka bir sayfaya gitmek isterseniz biraz Java kullanmalısınız: "facesContext.getExternalContext().redirect(someURLString)". ExternalContext, JSF context'inin J2EE karşılığı gibi düşünülebilir.

8. JavaScript öğrenin!

Daha önceki yazılarımda söylediğim gibi, JavaScript, XPages'in altında yatan kilit teknoloji.

Ben bu konuda çok şanslıydım. Bir kaç yıl önce, temelinde çok karmaşık bir JavaScript iskeletin kullanıldığı bir projede rol almış ve prototype programlamayı konusuna çok hakim birinden öğrenme fırsatı bulmuştum.

Benim eksik yanım Dojo oldu. Henüz öğrenmedim ama istemci tarafında programlama için çok önemli. Neyse ki internet üzerinde yüzlerce örnek bulabiliyorsunuz.

9. Tarayıcı testlerine önem verin

Değişik tarayıcılara uyumlu uygulama geliştirmenin ne kadar sinir bozucu olduğunu tüm Web uygulamacıları bilirler. Ben her zaman W3C standartlarına uymak gerektiğini düşünürüm ama bazen Mozilla Firefox bile bu standartları yıkacak işler yapıyor.

Uygulamanızı değişik aşamalarda farklı tarayıcılarla test edin. Son test çoğu zaman hayal kırıklığı yaratabiliyor. Uygulama bittikten sonra çok kilit bir noktanın bir tarayıcıda çalışmadığını farkederseniz her şey için çok geç olabilir. Bu yüzden ne kadar sık test ederseniz bazı sorunları o kadar erken farkedebilirsiniz.

10. Hata kontrolü yapın

Domino'da geliştirme yapan web'ciler bilir ki, hata ayıklamak zor iştir. XPages için de geçerli bu durum. Standart geliştirme ortamında varsayılan hata sayfaları hata ayıklama için gereken bilgiyi sunarlar fakat gerçek platformda kullandığınız script'leri gösterdikleri için önemli bir tehlike oluştururlar.

Çözüm, tüm hataları kontrol edip kendi hata izleme yöntemlerinizi oluşturmak. Try-catch blokları bu açıdan çok yararlıdır.

11. Güvenlik çok da farklı değil

XPages üzerinde standart güvenlik sorunları aynen geçerli. View'ları web platformundan gizlemeniz, doğru bir ACL yapısı oluşturmanız ve önemli bilgileri Reader alanlarıyla gizlemeniz gerekir. Kullanıcılarınızla ilgili şu temel kuralları unutmayın:

- Uygulamanızı kırmak için yeterli zamanları ve yeterli motivasyonları vardır.
- Lotus hakkında her şeyi bilirler.
- Uygulama mimarinize ait her şeyi bilirler.
- İhtiyaç duydukları her araç ellerinin altındadır (sniffers, brute-force attackers vs.)
- Sosyal mühendislik konusunda ustadırlar.

12. Geleceği de düşünün

Bugüne kadar benim için çalışanlar da dahil olmak üzere bir çok Domino programcısını inceleme fırsatı buldum. Genel bir eğilim var. Öğrenme aşamasında beceriksiz ve amatörce uygulamalar üretiliyor. Bu konuda bir şeyler öğrenen geliştirici, daha güzel, verimli ve dayanıklı uygulamalar oluşturmaya başlıyor. Gerçek bir usta olduğunda ise artık kendine ait bir tarz oluşturuyor, subform ve script library gibi esnek öğeleri başarıyla kullanmaya başlıyor. Bugüne kadar bu modüler yapıyı baştan kullanmaya başlayan notes/domino geliştiricisi görmedim.

XPages üzerinde custom control yapısı subform'lardan daha kolay ve daha esnek bir kullanım sunuyor. Çünkü genellikle ana XPage'den bağımsız davranıyorlar. Öte yandan Script library'ler çok benzer. Onları etkin olarak kullanmanın yolu prototype programlamadan ve dojo'dan geçiyor.

13. Son sözler: Yol Haritası

Şimdi XPages yetkinliğinizi planlama zamanı. İlk kural sabırlı olmak. Gerçek bir uygulamaya dalmak için acele etmeyin.

İlk olarak basit teknolojiler konusunda bilgilerinizi tazeleyin. HTML ve CSS, Ajax, JavaScript, XML vs.
Web 2.0 için hazırlanmakta fayda var. Bu yeni mimari klasik yaklaşımdan biraz farklı. Bunlar hakkında bir kaç makale okumakta fayda var. Aslında XPages ile klasik uygulama yazmak web 2.0 kodlamaktan daha zor diyebilirim.
Bir kaç workshop (çalıştay demeyeceğim) alın. Eğer bir iş ortağı için çalışıyorsanız ParnerWorld sitesinde VIC (Virtual Innovation Centers) üç günlük bir XPages eğitimi sunuyor. Yerel IBM yetkiliniz belki bu tip bir eğitim organize edebilir. Alternatif olarak D8L55 kodlu bir sunuş eğitimi yetkili eğitim merkezlerinde sunuluyor.
Bu sunuş eğitiminde gördüklerinizi uygulamakla başlamanızda fayda var. Gerçek eğitime gittiğinizde karmaşanın içinde kaybolabilirsiniz. Bunun yerine 40-50 saatlik bir boğuşma, size hangi konuda eksiklik yaşadığınızı gösterecek, esas eğitimde daha bilinçli olmanızı sağlayacaktır.
Şimdi esas eğitim için hazırsınız. Yetkili eğitim merkezleri "D8C51: IBM Lotus Domino Designer 8.5x: Introduction to Application Development (5 gün)" veya daha yenisi "D8C55: Building XPage Applications with IBM Domino Designer 8.5.1 (4 gün)" eğitimlerini sunuyorlar. Sibnet'ten Kenan Yılmaz'la sık sık görüşüyorum ve bu eğitimi en az iki ayda bir açıyorlar.
Artık gerçek uygulama tasarlamaya başlayabilirsiniz. Ama gene de planetlotus.org üzerinden çeşitli XPages blog'larını incelemeye devam edin. Onlara abone olup önemli yazıları kenara ayırın. Zaman içerisinde çok yararını göreceksiniz...

IBM Cloud Computing for development and test (17 Ağustos 2010)

Serdar Basegmez — Sun, 1 Aug 2010 14:50:14 +0300

17 Ağustos'ta, IBM İstanbul inovasyon merkezinde cloud computing üzerinde uygulama geliştirme konusunu ele alan teknik bir toplantı organize ediliyor.

Toplantıda Rational yazılımı üzerinde değişik uygulama dağıtım servisleri (Software Delivery Services) kullanarak geliştirme ve test sürelerini nasıl hızlandırabileceğimizi göreceğiz. Duyuru ve kayıt link'i aşağıda:

IBM Cloud Computing for development and test
Tarih: 17 August 2010
Yer: İstanbul IBM Innovation Center

The IBM Smart Business Development and Test on the IBM Cloud is a dynamically provisioned and scaled runtime environment that provides everything needed to develop and test application code. It includes tools to configure and manage the dynamic execution environment, an IDE that facilitates the direct use of the execution environment, and build and test tools that can exploit the execution environment. Other areas might include SaaS solutions for collaboration and governance infrastructure and resource repositories for source and reusable assets. All of this is supported by an internet-based user experience that enables collaboration and reuse.

Register today and check out other IBM developerWorks Live! events.

We hope to see you at the Istanbul IBM Innovation Center!

İlk XPages uygulamam

Serdar Basegmez — Fri, 30 Jul 2010 18:03:41 +0300

Az önce ilk XPages uygulamamı tamamladım. Ne dediğinizi duyar gibiyim... Evet, biraz geç oldu ama iyice hazır olmak istedim :)))

İlk XPages uygulamam web-tabanlı bir abonelik modülü. LotusNotus'un ziyaretçi istatistikleri, özellikle Türk Lotus profesyonellerinin RSS kullanmadıklarını gösterdi. Bir çoğu newsletter'ları tercih ediyor.

Ben de workshop'larda öğrendiklerimi uygulamak için güzel bir fırsat diyerek küçük bir modül tasarladım. Tabi şu anda beta aşamasındayım. Bir kaç arkadaşım kayıt oldu. Halen mesaj gönderim modülünü test ediyorum.

Aşağıda Developi laboratuvarlarından en son sızan ekran görüntüsü var :)

Çirkin göründüğünün farkındayım. Açıkçası görselliğiyle uğraşamadım henüz.

Bir sonraki yazımda ilk izlenimlerimi paylaşacağım...

Lotus Domino Adminleri: Bırakın başkaları da iş yapsın!

Serdar Basegmez — Mon, 26 Jul 2010 19:30:00 +0300

Geçtiğimiz hafta biraz müşteri ziyaretleriyle geçti. Bu sırada çok genel geçer bir problemi hatırlamış oldum. Bir çok şirkette Domino sistem yöneticileri ciddi bir iş yükü altındalar. Ortalama 200 kullanıcıya bir sistem admin gerekir diye düşünsek de benim müşterilerimde ortalama bunun iki katı. Bu sağlıklı değil. Gelin bu acayip iş yükünü kırabilmek adına bir kaç ipucu verelim bugün.

1. Yeni kullanıcı yaratma işini delege edin:
Çok büyük şirketlerde kullanıcı yaratma işini otomatikleştirmeyi her zaman önermişimdir. Bu tam otomatik yapılabilir (İK, kendi uygulamasında yeni bir personel kaydı yaratır, domino tarafında bir agent bunu görüp yeni bir kullanıcı oluşturur), yarı otomatik olabilir (İK bir form doldurur, sistem yöneticisi bazı alanları kontrol edip onaylar ve kullanıcı yaratılır) veya delege edilebilir (İK teknik operatöre söyler, teknik operatör yaratır).

Burada dikkat edilmesi gereken bir kaç nokta var. Örneğin en değerli hazinemiz olan Certifier ID ve onun şifresini birilerine vermemiz gerekmiyor. CA (Certification Authority) konfigürasyonu bizim için çok yararlı bir araç. CA, temel olarak sertifika bilgilerini özel bir veritabanında şifreli bir şekilde tutmamızı sağlar. Bizim belirlediğimiz sistem yöneticileri bu bilgiyi kullanarak yeni ID dosyaları yaratabilirler. Şifreleme, bu kullanıcıların public key'lerine göre yapılacağı için onların ID şifreleri güvenle saklandığı sürece sistem gayet güvenli bir şekilde çalışacaktır.

Kullanıcılar, LotusScript ile de yaratılabilir. Bunun için NotesRegistration objesi kullanılabilir. Bu obje ile doğrudan certifier id kullanılabildiği gibi güvenlik açısından CA kullanılmasını tercih ediyoruz.

CA, ayrıca sertifika yenileme, isim değiştirme veya kullanıcı taşıma gibi işlemleri de delege etmemizi sağlar.

2. Şifre işlemleri
Burada tek bir sihirli sözcük var: 'ID Vault'. Eğer halen 8.5 kullanmıyorsanız, hemen upgrade edin :)

ID Vault, bildiğiniz gibi, alt kademe admin'lerin şifre sıfırlamasını sağlar. Eğer bir kaç yüz kullanıcınız varsa ve her gün bir kaç şifre problemi almıyorsanız, şifre politikalarınızı gözden geçirmelisiniz.

3. Grup yönetimi
Kullandığımız sistemlerde gruplar bir çok işe yarar. Mesaj grupları olarak takım ve departman listelerini tutarlar veya uygulamalarda yetkilendirme amacı taşıyabilirler.

Bir çok sistem yöneticisi gruplarla ilgili yetki vermekten haklı olarak kaçınırlar. Çünkü belli gruplar tehlikelidir. Bir kullanıcı, kendisini 'FullAccessAdmins' grubuna koyarak her şeyi görebilecek bir duruma gelebilir, kendisini finans departmanına ekleyerek maaş bilgilerini ele geçirebilir vs. Aslında bir çok sistem yöneticisi, grupların yönetilebilir olduğunu bilmez. Bu yüzden adres defterinin bazı özelliklerinden bahsedelim.

Eğer bir kullanıcıya names.nsf veritabanının ACL'inden '[GroupModifier]' rolü verirsek, o kullanıcı tüm gruplarda değişiklik yapabilir. Bu durumda alt kademe sistem yöneticilerine bu rolü vermememiz gerekir. Yalnız, dikkat! Bu yetki reader/author alanlarına dayanır. Dolayısıyla bir kullanıcı, ACL'de editor düzeyinde erişim yetkisine sahipse bu role sahip olmasa bile tüm gruplarda değişiklik yapabilir. Çünkü author alanları yalnızca 'Author' seviyesinde işlerlik kazanır, 'Editor' seviyesinde geçersizdir.

Bunların dışında grup dokümanlarında iki alan bulunuyor:

Grup sahibi (owner) ve yöneticileri (administrators) olarak belirlenen kullanıcılar, ACL'de 'Author' olarak yetkilendirildilerse o gruba ait üyeleri düzenleyebilirler. Owner ve Administrator arasında bir fark bulamadım, fakat ikisi de yalnızca 'Editor' düzeyinde kullanıcılar tarafından değiştirilebilir. Dolayısıyla bu alana koyduğunuz ve ACL üzerinde 'Author' olarak belirlediğiniz kullanıcılar bu alanı değiştiremezler (ki bu iyi bir şey :)) Benim önerim, değişik sistem yöneticisi grupları oluşturmanız, bu alanları kullanarak grup yönetimini delege etmeniz. Bir örnek vermek gerekirse:

Üç grup yaratın ve ACL seviyelerini şu şekilde ayarlayın: LocalDomainAdmins (Manager), GroupAdmins (Author seviyesinde ve [GroupModifier] rolü verin) ve LocalAdmins (Author). Bu konfigürasyonda LocalDomainAdmins grubundakiler her şeyi yapabilir. GroupAdmins grubundakiler, mevcut grupların üyelerini değiştirebilir. LocalAdmins grubundakiler ise yalnızca (Administrator alanıyla) yetkilendirildiği grupların üyelerini değiştirebilir. Böylelikle üç seviyeli bir güvenlik kurduk. İstenirse ek seviyeler eklenebilir. Örneğin IKAdmins gibi bir grup yaratılıp departmantal grupları düzenleme yetkisi insan kaynaklarına verilebilir.

Grup yönetimini delege etme işi biraz karmaşık ve yorucu gibi görünebilir ama bu işi yalnızca bir kez yapacağınızı düşünün.

4.Names.nsf veritabanını tanıyalım
Grup dokümanlarında olduğu gibi, names.nsf üzerindeki bir çok konfigürasyon dokümanı benzer alanlara ve rollere sahiptir. Bu da çok katmanlı sistem yönetimi uygulanmasını sağlar. Belirli kullanıcılar belirli sunucuların konfigürasyonundan sorumlu tutulabilir. Sistem yönetim operasyonunu dikey ve yatay olarak bölebilir ve belirli gruplara belirli hakları devredebilirsiniz.

Örneğin test ve geliştirme sunucularınız var ve bir sebepten uygulama geliştirme ekibine yönetimsel haklar vermek istemiyorsunuz. Fakat onlar da test platformu üzerinde diledikleri gibi hareket etmek istiyorlar. Test domain'ini ayırmak bir çözüm olabilir, ya da uygulama geliştirme ekibine test sunucu dokümanlarında Administrator yetkisi (hem Administration, hem de Security tabında) verebilirsiniz. Ayrıca test kullanıcılarında da aynı yetkilendirme yapılabilir. Uygulama geliştiriciler bu sayede test ortamında diledikleri gibi at koşturabilirler, fakat ana sisteme dokunamazlar.

Policy ayarları da benzer şekilde delege edilebilirler. Yalnızca hatırlatmak isterim, bazı policy ayarları, son kaydeden kişinin belirli yetkilere sahip olmalarını gerektirir. Örneğin bir kullanıcıdan "[PolicyModifier]" rolünü kaldırırsanız o kullanıcının en son kaydettiği policy ayarları kullanılamaz duruma gelir.

Son olarak, bu alanların kullanımları, yetki verdiğiniz kullanıcıların ACL'de 'Author' seviyesinde tanımlanmasını gerektirir.

5. Veritabanı operasyonları
Updall, compact ve fixup gibi veritabanı operasyonları son derece sık karşılaşılan ve zaman alıcı işlemlerdir.

Çeşitli nedenlerden veritabanları bozulabilir, view indeksleri zarar görebilir ve veritabanları fixup gerektirebilirler. Kotasını aşmış bir kullanıcı bir kaç mesaj silip kotanın altına inmek için sizden veritabanını compact etmenizi isteyebilir veya uygulama ekibi büyük bir veritabanını replicate etmenizi isteyebilir. Konsola bir komut vermekten öte, çoğu zaman işlemin sonucunu görmeniz gerekir. Bu da işlerin uzamasına neden olur.

En kolay delegasyon yöntemi, alt seviye sistem adminlerine 'Full Remote Console Administrator' hakkı (Server dokümanında Security tabında) vermektir. Konsol yöneticisi replicate, compact, fixup, trace gibi bir çok konsol komutunu kullanabilir. Fakat aynı zamanda yanlışlıkla sunucuyu kapatabilir, tekrar başlatabilir. Bu yüzden bu yöneticileri iyi eğitmeniz gerekir.

6.İzleme işlerinizi devredin
DDM (Domino Domain Monitoring), 7'inci versiyon sırasında sunulmuştu. Bence Lotus ekibinin yaptığı en iyi iştir. Uygun ayarlanıp kullanıldığında çok güçlü bir izleme aracıdır. Değişik sunuculardan çok değerli bilgiler toplayıp organize bir şekilde sunabilir. DDM aslında başlı başına bir blog konusu. Kullanmanızı şiddetle tavsiye ederim.

DDM sayesinde alt seviye admin'lerin güvenlik olaylarını, bağlantı problemlerini, agent'ların CPU ve süre kullanımlarını, veritabanı bozulmalarını ve replikasyon sorunlarını gözleyebilmesini sağlar. Hatta uygun hakları varsa, düzeltme işlemini (örneğin fixup komutu) doğrudan DDM içinden uygulayabilir.

Alt kademedeki sistem yöneticileri Administrator istemcisinin monitoring kısmını kullanarak sunuculardan gerçek zamanlı durum bilgileri ve uyarıları alabilir.

İzleme operasyonları genellikle sunucu dokümanlarında security bölümündeki 'View-only Administrator' yetkisi gerektirir. DDM veya Log veritabanları ayrıca ACL üzerinden ayarlanmalıdır.

7. Web Administrator aracını keşfedin
Web yöneticisinin görünüşünü özelleştirebildiğinizi biliyor muydunuz? Webadmin.nsf veritabanını açıp panel ayarlarına bakarsanız her panelin bir rol bağlantısı bulunmaktadır.

Bir rol yaratıp panelleri bu role bağlayabilir, hatta özel yönetim uygulamaları tasarlayıp bu panellere yerleştirebilirsiniz. Tabi upgrade'ler öncesi yedeklemeyi unutmayın.

Son sözler...
Sistem yöneticiliği, özünde biraz paranoya barındırır. Fakat delege edebileceğiniz şeyleri kendiniz yapmaya çalışmanız da çok akıllıca değil. Müşterilerime operasyonel süreçleri alt seviye admin'lere, yardım masası operatörlerine veya self-servis uygulamalara delege etmelerini sürekli tavsiye ediyorum. Bunun en önemli yararı bariz bir şekilde zaman kazanmaktır.

Başka bir fayda da alt seviye adminlerin sistem yönetim operasyonlarına katılmalarıyla işi öğrenmeye başlamaları olacaktır. Bir çok uzmanda, bulunduğu işe fazlaca yapışmaktan kaynaklanan terfi edememe, görev değişikliği yapamama problemine rastlıyoruz. Astlarınızı yetiştirerek pozisyonunuzu ileri doğru taşıma imkanı bulabilirsiniz.

I see dead people: Tartışmalı Body Worlds sergisi

Serdar Basegmez — Mon, 19 Jul 2010 10:18:03 +0300

Haftasonu, sansür yürüyüşü öncesi İstanbul Modern'deki Body Worlds İstanbul sergisine gittim...

Body Worlds (veya Almanca Körperwelten), 'plastination' adı verilen özel bir teknikle korunmuş insan vücutlarının ve parçalarının, kemiklerden organlara kadar anotomik yapılarının gösterildiği bir sergi. Organizasyonu geliştiren ve yaygınlaştıran ise Alman anotomist Gunther von Hagens, aynı zamanda kullanılan plastinasyon yönteminin mucidi.

Sergi çok tartışma yaratıyor. Bunun iki nedeni var. Birincisi yaşamayan insanların vücutlarının bir sanat objesi olarak sergilenmesinin etik olup olmadığı yönünde. Her ne kadar organizasyonun arkasındaki vakıf popüler bilim kozunu öne sürse de, sergi bir çok dini grubu ve insan hakları organizasyonunu rahatsız ediyor. İkinci konu biraz mide bulandırıcı. Gunther von Hagens, akıl hastanelerinde ölen insanların veya Çin'de idam edilen mahkumların vücutlarını izinsiz kullanmakla suçlanıyor. Suçlamalar çok ciddi olmakla birlikte, soruşturmalar genellikle sonuçsuz kalmış durumda. Çünkü 'vücut bağışçıları' ile ilişkinin gizliliği, bu tip soruşturmaları engelleyici bir durum olarak öne sürülüyor.

İki doktorun çocuğu olarak tıp, biyoloji ve anatomiyle çocukluğumdan bu yana ilgiliyimdir. Daha küçük bir çocukken evdeki tıp kitaplarını okur ve sonu gelmeyen sorumlarımla babamı delirtirdim. Neden bir doktor olmadığımı halen merak ederiz :)

Bu haftasonu, vücudun derinliklerine bakma fırsatı buldum. Dalak, karaciğer, beyin veya kalbin resimlerine bakmak ayrı bir şey fakat gerçeğini görmek inanılmaz heyecan verici bir deneyim oldu.

Lotus Yazılımları üzerine çalışmak isteyenler...

Serdar Basegmez — Fri, 16 Jul 2010 14:56:39 +0300

Junior Application Development Specialist (Ref.JAS) arıyoruz.

Lotus topluluğu neyi tartışıyor?

Serdar Basegmez — Fri, 16 Jul 2010 12:30:00 +0300

İki hafta önce, yazdığım blog'da başarılı bir blogger olan Jake'in Sharepoint öğrenmeye başlamasıyla gelişen tartışmalardan bahsetmiştik.

Şimdilerde Jake ile Yancy (PlanetLotus.org blog portalinin sahibi ve kurucusu) arasındaki tartışma gündeme geldi.

Olayı derinlemesine anlatmak ya da 'benim de görüşüm şudur' demek gibi bir niyetim yok. Özetle, Yancy Jake'den blog'unu ikiye ayırmasını, Sharepoint ile ilgili yazılarını PlanetLotus.org üzerinde yayınlamamasını öneriyor. Jake itiraz ediyor bu duruma. Yancy blogu PlanetLotus'dan çıkarıp yine kendisine ait olan PlanetSharepoint üzerine almayı teklif ediyor. Jake bir şeyler söylüyor, Yancy cevap veriyor ve sonunda Jake olayı sitesine taşıyor. Cevaben Yancy de tüm yazışmayı yayınlıyor. Tabii ki insanlar hemen tepki gösteriyor olaylara. Blog'lar iki günde 600'ün üzerinde hit alıyor ki bu sıradan yazılar için çok büyük bir rakam. Topluluk yorumlarıyla taraflardan birine ya da ikisine destek oluyorlar.

Benim derdim kimin ne söylediği ya da kimin haklı olduğu değil. Sadece bunları okurken çok eğlendiğimi söyleyebilirim.

İki yıl önce, Apple iPhone üzerinde EAS (Exchange ActiveSync) protokolüyle Exchange kullanıcılarına push-mail desteği vereceğini duyurmuştu. Ed Brill o dönemde bir yazı yazarak IBM'in iPhone desteği için uğraştığını söylemiş ve Lotus topluluğununa da Apple'a pazar baskısı uygulamak için elinden geleni yapması çağrısında bulunmuştu. Ne büyük bir hata!

O dönem Volker Weber'in anolojisi çok hoşuma gitmişti: "The blame game started!", yani suç atma savaşı başlamıştı.

İş ortakları IBM'i, geliştiriciler Lotus'u, müşteriler de herkesi suçluyordu. Hatta bir okuyucu, IBM'i Lotus yazılımlarını bitirmekle suçlamıştı. Bazıları IBM'in iPhone için basit bir Traveler client yazmasını öneriyordu. Ama bu basitçe imkansızdı. Çünkü Apple SDK'sı geliştiricinin arkaplanda çalışan bir uygulama yazmasını engelliyordu. Arkaplanda bir şey çalışmıyorsa push mail de olmazdı. Bir başka grup IBM'in lisans ücretlerini karşılamadığı/karşılayamadığı gibi pek de akıllıca olmayan bir iddia ortaya attı. Bütün tartışma çok anlamsızdı. Çünkü IBM resmen 'üzerinde çalışıyoruz' diyordu, topluluk fırçayı atıyordu: 'Daha sıkı çalışmalıydınız!'.

Aradan iki yıl geçti ve Lotus EAS protokolünü, iPhone'u ve iPad'i destekliyor. Şimdi aynı tartışma uygulama desteğiyle ilgili ortaya atılacaktır.

Bir kaç hafta öncesinde Kevin Cavenough, biz iş ortaklarını dinlemek için gelmişti. Kendisini mobil stratejiler, Connections, Quickr ve bazı kemikleşmiş Domino sorunlarıyla ilgili bitmeyen sorularımla rahatsız ettim. Fakat Kevin, tüm soruları içtenlikle cevapladı. Cevapların gizliliğini bilmediğim için detayları açıklamam doğru olmaz. Fakat temelde pazardaki gücünüz ne olursa olsun belli limitler içerisinde hareket edebiliyorsunuz diyebilirim. En iyi pili üretseniz de dizüstü bilgisayar aşırı ısınıp pili öldürdüğünde kim sorumlu olacak. Bu ilişki düzeyi Microsof-Intel arasında da böyledir, Oracle-HP, IBM-Microsoft ve IBM-Apple arasında da.

Ben de XPages uygulamalarının iPhone'da çok iyi çalışıp Blackberry ve Nokia üzerinde yamuluyor olmasından rahatsızım. Ne yapmalıyım? Şöyle bir blog mu yazayım: "Hey Lotus! kendine gel, beni kızdırma, Nokia tarayıcısını destekle!".

Bloglarda IBM'in hatalarını söylemeyin eleştirmeyin gibi bir şey iddia etmiyorum! Blogların doğası dikkate alındığında, bazı konuları kamu önünde tartışmayın demek çok yanlış olur. Fakat nazik olmak gerekiyor sanırım. Ben bunu deniyorum. Marie L.Scott'un geçen ay yazdığı çok hoşuma gitmişti: "Top 15 Ways to Get Noticed on Planet Lotus".

Sonuç olarak, Lotus topluluğu çok çabuk sinirleniyor. Gereksiz konular üzerine polemik yapmayı seviyorlar. Ed Brill'in söylediği gibi:

PlanetLotus.org üzerinde bir bardak suda fırtına koparılmadığı bir az haftası olacak mı?